Đang tải...

lang-vi
lang-en
lang-vi
26/07/2021

Hành chính tư pháp là gì? Thủ tục tư pháp làm ở đâu

Trả lời nhanh: Hành chính tư pháp là hoạt động quản lý nhà nước đối với công việc tư pháp và bổ trợ tư pháp như hộ tịch, chứng thực, lý lịch tư pháp, luật sư, công chứng, thi hành án dân sự. Trước hết, hãy xác định việc của bạn thuộc nhóm nào để nộp hồ sơ đúng cơ quan.

Người dân thường gặp "hành chính tư pháp" khi đi khai sinh cho con, đăng ký kết hôn, chứng thực giấy tờ, xin phiếu lý lịch tư pháp hay thuê luật sư. Bài viết giải thích khái niệm, phân biệt với hoạt động xét xử và chỉ ra cơ quan giải quyết từng loại việc theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh – xã) hiện hành.

Hành chính tư pháp là gì?

Hành chính tư pháp (quản lý hành chính tư pháp) là cách gọi rút gọn của hoạt động quản lý nhà nước trong lĩnh vực tư pháp, do cơ quan hành chính nhà nước (Chính phủ, Bộ Tư pháp, Ủy ban nhân dân các cấp và một số bộ, ngành khác) thực hiện. Đây không phải là hoạt động xét xử. Xét xử thuộc Tòa án nhân dân; còn hành chính tư pháp là việc Nhà nước tổ chức, cấp phép, đăng ký, xác nhận và kiểm tra các công việc như:

  • Đăng ký hộ tịch (khai sinh, kết hôn, khai tử, giám hộ, thay đổi, cải chính hộ tịch…).
  • Chứng thực bản sao, chữ ký, hợp đồng, giao dịch.
  • Lý lịch tư pháp, quốc tịch.
  • Quản lý các nghề bổ trợ tư pháp: luật sư, công chứng, đấu giá tài sản, giám định tư pháp, thừa phát lại, hòa giải thương mại.
  • Thi hành án dân sự, trợ giúp pháp lý, phổ biến giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở.

Nên làm: Khi cần một giấy tờ "tư pháp", hãy xác định đó là việc đăng ký, xác nhận (cơ quan hành chính làm) hay tranh chấp cần Tòa án giải quyết, để chọn đúng nơi nộp.

Hành chính tư pháp khác gì hoạt động tư pháp?

Hoạt động tư pháp theo nghĩa hẹp là xét xử của Tòa án; theo nghĩa rộng còn gồm điều tra, truy tố, thi hành án và các hoạt động hỗ trợ xét xử. Hành chính tư pháp không quyết định ai đúng ai sai trong tranh chấp, mà bảo đảm các quan hệ nhân thân, giấy tờ, dịch vụ pháp lý được ghi nhận và vận hành đúng pháp luật.

Tiêu chíHoạt động xét xửHành chính tư pháp
Cơ quan thực hiệnTòa án nhân dân (Tòa án nhân dân khu vực, Tòa án nhân dân cấp tỉnh…)Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã; Bộ Công an với lý lịch tư pháp
Kết quảBản án, quyết định của Tòa ánGiấy tờ hộ tịch, bản chứng thực, phiếu lý lịch tư pháp, chứng chỉ hành nghề…
Ví dụLy hôn có tranh chấp, xác định cha mẹ con có tranh chấpKhai sinh, kết hôn, nhận cha mẹ con không có tranh chấp

Nên làm: Nếu các bên còn tranh chấp (về con, tài sản, quan hệ cha mẹ con), hãy chuẩn bị thủ tục tại Tòa án thay vì nộp hồ sơ hành chính, vì cơ quan hộ tịch sẽ không giải quyết việc đang có tranh chấp.

Thủ tục hành chính tư pháp làm ở đâu?

Sau khi sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025, nhiều việc trước đây của cấp huyện đã chuyển về Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc cấp tỉnh. Bảng dưới tóm tắt nơi giải quyết các việc người dân hay gặp:

Việc cần làmCơ quan giải quyếtCăn cứ
Đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử, giám hộ, kể cả có yếu tố nước ngoàiỦy ban nhân dân cấp xã (công chức tư pháp – hộ tịch)Luật Hộ tịch 2014; Nghị định 120/2025/NĐ-CP
Chứng thực chữ ký người dịch giữa tiếng nước ngoài và tiếng ViệtỦy ban nhân dân cấp xãNghị định 120/2025/NĐ-CP
Cấp phiếu lý lịch tư phápCơ quan thuộc Bộ Công an (Công an cấp tỉnh hướng dẫn), có thể nộp trực tuyến qua VNeIDLuật Lý lịch tư pháp 2009; Bộ Công an thực hiện nhiệm vụ lý lịch tư pháp từ ngày 01/3/2025
Cấp, thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư, đấu giá; bổ nhiệm công chứng viênChủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnhNghị định 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025
Trợ giúp pháp lý miễn phí (người thuộc diện được trợ giúp)Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước cấp tỉnhLuật Trợ giúp pháp lý 2017

Nên làm: Trước khi đi, hãy tra thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc gọi bộ phận một cửa của Ủy ban nhân dân cấp xã để biết hồ sơ, lệ phí và có thể nộp trực tuyến hay không.

Bạn đang ở trường hợp nào?

Trường hợp của bạnNên làm gìLưu ý / rủi ro
Cần khai sinh, đăng ký kết hôn (kể cả với người nước ngoài)Nộp tại Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền theo nơi cư trú hoặc nộp trực tuyếnGiấy tờ nước ngoài thường phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch, chứng thực chữ ký người dịch
Cần phiếu lý lịch tư pháp để xin việc, xuất khẩu lao động, nhập quốc tịchNộp qua VNeID hoặc tại cơ quan Công an tiếp nhận; xác định đúng loại phiếu số 1 hay số 2Nộp sai loại phiếu phải làm lại, mất thời gian
Giấy tờ hộ tịch bị sai thông tinLàm thủ tục cải chính, bổ sung hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký hoặc nơi cư trúNếu thông tin sai liên quan đến tranh chấp (ví dụ cha mẹ con) thì có thể phải giải quyết tại Tòa án
Thuộc diện khó khăn, cần luật sư nhưng không có điều kiệnLiên hệ Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước để được xác định diện trợ giúpPhải có giấy tờ chứng minh thuộc diện được trợ giúp pháp lý
Bị cơ quan hành chính từ chối hồ sơ không rõ lý doĐề nghị trả lời bằng văn bản, nêu rõ lý doCó quyền khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính theo thời hiệu luật định

Lời khuyên của luật sư

  1. Kiểm tra thủ tục trên Cổng Dịch vụ công quốc gia trước khi đi: nhiều thủ tục hộ tịch, lý lịch tư pháp đã nộp được trực tuyến, giúp tiết kiệm thời gian.
  2. Đối chiếu thông tin nhân thân trên mọi giấy tờ (căn cước, giấy khai sinh, giấy tờ nhà đất) trước khi nộp; sai một chữ có thể khiến hồ sơ bị trả hoặc giao dịch sau này bị vướng.
  3. Hợp pháp hóa lãnh sự và dịch giấy tờ nước ngoài sớm nếu việc có yếu tố nước ngoài, vì khâu này thường mất nhiều thời gian nhất.
  4. Yêu cầu giấy tiếp nhận, hẹn trả kết quả và giữ lại để làm căn cứ theo dõi, khiếu nại nếu quá hạn.
  5. Không nhờ "dịch vụ làm nhanh" không rõ pháp nhân và không cung cấp tài khoản VNeID cho người khác, vì có thể bị lạm dụng thông tin cá nhân.

Sai lầm thường gặp

  • Nộp hồ sơ ở cơ quan cấp huyện theo thông tin cũ. Hậu quả: mất công đi lại vì cấp huyện không còn. Cách tránh: tra cứu thẩm quyền mới của cấp xã, cấp tỉnh.
  • Đưa việc có tranh chấp vào thủ tục hành chính. Hậu quả: bị từ chối, kéo dài thời gian. Cách tránh: xác định có tranh chấp hay không ngay từ đầu, nếu có thì chuẩn bị khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án.
  • Dùng bản sao không hợp lệ hoặc giấy tờ nước ngoài chưa hợp pháp hóa. Hậu quả: hồ sơ bị trả. Cách tránh: hỏi trước yêu cầu về bản sao, bản dịch.
  • Xin sai loại phiếu lý lịch tư pháp. Hậu quả: đơn vị tiếp nhận hồ sơ (nhà tuyển dụng, cơ quan nước ngoài) không chấp nhận. Cách tránh: hỏi rõ nơi yêu cầu cần phiếu số 1 hay số 2.

Giấy tờ nên chuẩn bị

  • Căn cước hoặc hộ chiếu còn giá trị; tài khoản định danh điện tử VNeID (nếu nộp trực tuyến).
  • Giấy tờ hộ tịch đã có (giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, trích lục…).
  • Giấy tờ chứng minh nơi cư trú khi thủ tục yêu cầu và dữ liệu chưa được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
  • Giấy tờ nước ngoài đã hợp pháp hóa lãnh sự, kèm bản dịch có chứng thực chữ ký người dịch (nếu có yếu tố nước ngoài).
  • Văn bản ủy quyền hợp lệ nếu nhờ người khác nộp thay (đối với thủ tục cho phép ủy quyền).

Câu hỏi thường gặp

Hành chính tư pháp có phải là Tòa án không?

Không. Hành chính tư pháp là hoạt động quản lý nhà nước của cơ quan hành chính như Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp, Ủy ban nhân dân các cấp. Tòa án thực hiện quyền tư pháp (xét xử). Nếu việc của bạn có tranh chấp, bạn nên chuẩn bị thủ tục tại Tòa án.

Tôi muốn đăng ký kết hôn với người nước ngoài thì nộp ở đâu?

Từ ngày 01/7/2025, việc đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài do Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện theo Nghị định 120/2025/NĐ-CP. Bạn nên chuẩn bị sớm giấy tờ của bên nước ngoài, hợp pháp hóa lãnh sự và dịch, chứng thực chữ ký người dịch trước khi nộp.

Xin phiếu lý lịch tư pháp ở đâu?

Nhiệm vụ lý lịch tư pháp do Bộ Công an thực hiện từ ngày 01/3/2025. Bạn có thể nộp yêu cầu qua ứng dụng VNeID hoặc tại cơ quan Công an tiếp nhận hồ sơ, nên hỏi trước nơi yêu cầu cần phiếu số 1 hay số 2.

Bị từ chối hồ sơ hộ tịch, tôi nên làm gì?

Bạn nên đề nghị cơ quan trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do, bổ sung giấy tờ nếu thiếu. Nếu cho rằng việc từ chối là trái pháp luật, bạn có thể khiếu nại hoặc khởi kiện vụ án hành chính trong thời hiệu luật định.

Căn cứ pháp lý

  • Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13.
  • Luật Lý lịch tư pháp số 28/2009/QH12.
  • Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14.
  • Nghị định 120/2025/NĐ-CP quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương hai cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp.
  • Nghị định 121/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp.
  • Tra cứu: Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật; Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Xem thêm: Thẩm quyền chứng thực của UBND cấp xã · Xin xác nhận tình trạng hôn nhân khi cư trú nhiều nơi · Xác định cha mẹ con theo thủ tục hành chính và tư pháp

Khi nào nên gặp luật sư

  • Việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài, giấy tờ phức tạp hoặc đã bị trả hồ sơ nhiều lần.
  • Thông tin hộ tịch sai liên quan đến thừa kế, nhà đất hoặc quan hệ cha mẹ con.
  • Bị cơ quan hành chính từ chối và muốn khiếu nại, khởi kiện.
  • Cần xác định nên làm thủ tục hành chính hay yêu cầu Tòa án giải quyết.

Luật Hà Sơn Bình có thể rà soát hồ sơ, soạn đơn, đại diện làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Liên hệ hotline/Zalo 0865.11.12.18 hoặc đến VPGD: Số 09, Liền Kề 02, KĐT Roman Plaza, phường Đại Mỗ, TP Hà Nội.

Biên soạn: Ban biên tập Luật Hà Sơn Bình.

Bài viết cung cấp thông tin pháp luật chung, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng vụ việc cụ thể.

Bài viết liên quan

message zalo